Fagositoz nedir?
Fagositoz, bir hücrenin patojen gibi katı bir parçayı zarıyla sararak içine alması ve parçalamasıdır. Vücudumuzda bu işi yapan akyuvarlara fagositik hücreler denir; fagositoz, doğal (doğuştan) bağışıklığın iç savunmasının temel yollarından biridir.
Fagositoz nasıl gerçekleşir?
- Tanıma: Fagositik hücre, vücuda giren patojeni yabancı olarak tanır.
- Çevreleme: Hücre zarı uzantılarıyla patojeni sarar.
- İçine alma: Patojen, zardan oluşan bir kesecik içinde hücreye alınır.
- Parçalama: Kesecikteki patojen sindirilerek yok edilir.
Fagositoz yapan hücreler
Vücuda giren mikroorganizmaları fagositozla yok eden başlıca hücreler nötrofiller ve makrofajlardır. Dendritik hücreler ve eozinofiller de fagositoz yapar. Dendritik hücreler deri ve mukoza gibi yapılarda bulunur; yuttukları patojenlerle kazanılmış bağışıklığın başlamasını da uyarır. Eozinofiller özellikle çok hücreli parazitlere karşı savaşır.
Doğal katil hücreler de doğal bağışıklıkta görev alır ama fagositoz yapmaz. Salgıladıkları kimyasallarla virüs bulaşmış veya kanserleşmiş hücreleri parçalar.
Fagositozu kolaylaştıran etkenler
- Kompleman sistem proteinleri patojenin yüzeyine ya da antikora bağlanarak fagositik hücrelerin patojeni tanımasına yardım eder.
- Antikorların bağlandığı antijenler, kazanılmış bağışıklıkta da fagositozla yok edilir.
- Orta dereceli ateş (yaklaşık 38,5–39 °C) patojenlerin üremesini zorlaştırır ve fagositozu kolaylaştırır.
Fagositoz ve pinositoz farkı
İkisi de hücrenin zarıyla dışarıdan madde aldığı endositoz çeşitleridir. Fagositozda katı parçalar ve hücreler (örneğin bakteri) alınır; pinositozda sıvı damlacıkları ve içinde çözünmüş maddeler alınır. Bu karşılaştırma 9. sınıftaki hücre zarından madde geçişi konusunda da geçer.
Sık sorulanlar
- Fagositoz doğal bağışıklık mıdır, kazanılmış bağışıklık mı?
- Fagositoz doğal bağışıklığın iç savunmasında yer alır: patojenler arasında ayrım yapmaz ve hafızası yoktur. Kazanılmış bağışıklıkta antikorların işaretlediği antijenler de fagositozla yok edildiği için iki savunma birlikte çalışır.
- Doğal katil hücreler fagositoz yapar mı?
- Hayır. Doğal katil hücreler fagositoz yapmaz; salgıladıkları kimyasallarla virüs bulaşmış veya kanserleşmiş hücrelere yapışıp onları parçalar.
Kaynak: MEB 11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı, 2026-2027 (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli), 1. Tema: Tepki. Açıklamalar ders kitabındaki bilgilere göre hazırlanmıştır; BiyoSmart, Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî uygulaması değildir.