Oksin nedir, ne işe yarar?
Oksin, bitkilerde hücre bölünmesini ve hücrelerin boyca uzamasını sağlayarak büyümeyi gerçekleştiren bir bitki hormonu grubudur. Bu yüzden büyüme hormonu olarak da adlandırılır.
Oksin nerede üretilir?
Oksin; sürgün uçlarında, genç yapraklarda, gelişmekte olan meyve ve tohumlarda üretilir. Bitki hormonları genel olarak iletim demetleriyle veya difüzyonla taşınır.
Oksin hormonunun görevleri
- Hücre bölünmesini ve hücrelerin boyca uzamasını sağlayarak büyümeyi gerçekleştirir.
- Gövdede yan tomurcukların gelişimini engeller; bitki boyuna uzayarak ışıktan daha çok yararlanır (tepe baskınlığı).
- Işığa yönelmede etkilidir: bitkinin ışık almayan tarafında hücre uzamasını artırır, gövde ışığa doğru bükülür.
- Yan kök oluşumunu teşvik eder ve kökün yer çekimi yönünde toprağa doğru yönelmesini düzenler.
- Yapraklanma, çiçek açma ve meyve oluşumunda görev alır.
Çilek örneği
Çileğin üzerindeki nokta şeklindeki akenler oksin üreterek meyvenin normal büyümesini sağlar. Akenleri alınan çilek gelişimini tamamlayamaz; bu çileğe oksin püskürtülürse büyüme yeniden normale döner.
Oksin eksikliği ve fazlalığı, tarımda kullanımı
- Eksikliğinde yapraklar ve meyveler dökülür; fazlalığında büyüme yavaşlar.
- Gövde ve yaprak çeliklerinin köklendirilmesinde ve doku kültürüyle bitki üretiminde kullanılır.
- Sentetik oksin, çekirdeksiz meyve üretiminde ve yabani otların yok edilmesinde kullanılır.
Sık sorulanlar
- Oksin bitkinin ışığa yönelmesini nasıl sağlar?
- Oksin, bitkinin ışık almayan (gölgede kalan) tarafında hücre uzamasını artırır. Gölgedeki taraf daha çok uzadığı için gövde ışığa doğru bükülür.
- Oksin ve sitokinin yan tomurcuklara nasıl etki eder?
- Ters yönde. Oksin gövdedeki yan tomurcukların gelişimini engeller; sitokinin ise yan tomurcuklarda hücre bölünmesini uyararak dallanmayı artırır.
Kaynak: MEB 11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı, 2026-2027 (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli), 1. Tema: Tepki. Açıklamalar ders kitabındaki bilgilere göre hazırlanmıştır; BiyoSmart, Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî uygulaması değildir.