10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılıya Hazırlık

Doğru cevap: A) ADP + Pi + enerji

Hücrede enerji gerektiğinde ATP'nin uçtaki fosfat grubu hidrolizle koparılır. Bu işlem sonucunda adenozin difosfat (ADP), inorganik fosfat (Pi) ve serbest enerji açığa çıkar. Molekül adenin, riboz ve fosfatlara kadar parçalanmaz.

Doğru cevap: B) Glikoz

ATP; adenin bazı, riboz şekeri ve 3 fosfat grubundan oluşur. Glikoz ATP'nin yapısında yer almaz.

Doğru cevap: D) Substrat düzeyinde fosforilasyon ile ATP üretmeleri

Oksijenli solunum, oksijensiz solunum ve fermantasyon glikoliz evresiyle başlar. Glikolizde ATP, substrat düzeyinde fosforilasyonla (SDF) üretilir. Bu nedenle oksijensiz solunum ve fermantasyon yapan bakterilerin ortak özelliği SDF ile ATP üretmeleridir. Bakterilerde mitokondri bulunmaz; bu iki süreçte oksijen de kullanılmaz.

Doğru cevap: A) ATP miktarı azalır; ADP ve Pi miktarı artar.

Fosforilasyon ATP sentezi, defosforilasyon ise ATP'nin hidrolizle yıkılmasıdır. Yıkım hızı yapım hızından fazlaysa ATP, ADP ve Pi'ye dönüştüğü için hücredeki ATP miktarı azalır; ADP ve Pi miktarı artar. ATP azaldıkça enerji gerektiren (endergonik) yapım tepkimeleri yavaşlar.

Doğru cevap: A) ATP tüm metabolik faaliyetlerin enerji kaynağıdır.

ATP hücredeki tüm enerji gerektiren faaliyetlerin ortak enerji kaynağıdır.

Doğru cevap: D) Besindeki kimyasal enerji ATP'ye ve ısıya dönüştürülür.

Termodinamiğin birinci kanununa (enerjinin korunumu) göre enerji yok olmaz, bir formdan başka bir forma dönüştürülür. Hücresel solunumda glikoz gibi besinlerdeki kimyasal enerjinin bir kısmı ATP'nin fosfat bağlarına aktarılır, bir kısmı da ısıya dönüşür. Toplam enerji miktarı değişmez.

Doğru cevap: B) Su (H₂O)

Robert Hill'in çalışması, fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağının CO₂ değil su (H₂O) olduğunu göstermiştir. Oksijen, ışığın kullanıldığı tepkimelerde suyun fotoliziyle açığa çıkar. CO₂'deki oksijen ise glikozun ve açığa çıkan suyun yapısına katılır.

Doğru cevap: A) ATP, NADPH, O₂

Işığın kullanıldığı tepkimelerde ışık enerjisi kullanılarak ATP ve NADPH üretilir. Suyun fotolizi sonucunda da yan ürün olarak O₂ açığa çıkar.

Doğru cevap: B) Stromadan tilakoit boşluğa (lümen)

Uyarılan elektronlar ETS boyunca taşınırken açığa çıkan enerjiyle protonlar stromadan tilakoit boşluğa (lümen) pompalanır. Burada biriken protonlar ATP sentaz enziminden geçerek stromaya dönerken ATP sentezlenir.

Doğru cevap: C) Kloroplast bulundurur.

Epidermis hücrelerinin çoğunda kloroplast bulunmaz; stomanın bekçi hücreleri ise kloroplast içerir. Ancak yaprakta fotosentezin en yoğun gerçekleştiği yer bekçi hücreleri değil, kloroplastça zengin mezofil (palizat ve sünger parankiması) hücreleridir. Epidermis hücrelerinde de çekirdek ve hücre duvarı bulunur.

Doğru cevap: B) Hız belli bir değere kadar artar, sonra sabit kalır.

Işık şiddeti arttıkça daha çok ışık soğurulur ve fotosentez hızlanır. Ancak miktarı sabit kalan diğer faktörler (CO₂, sıcaklık, klorofil ve enzim miktarı) hızı sınırlandırır. Bu nedenle hız belirli bir değere ulaştıktan sonra sabit kalır.

Doğru cevap: A) Fotosentezin solunumu en çok aştığı sıcaklıklar

Bitkinin kütle kazanması için fotosentezle ürettiği besin, solunumla harcadığından fazla olmalıdır. Fotosentezin solunumu en çok aştığı sıcaklıklarda net kütle artışı en yüksektir; çoğu bitkide fotosentezin ideal sıcaklığı yaklaşık 33 °C'dir. Çok yüksek sıcaklıkta fotosentez enzimleri bozulur, solunum fotosentezi geçebilir ve bitki kütle kaybeder.

Doğru cevap: B) Yaprak içine CO2 girişi duracağı için yavaşlar veya durur.

Stomalar hem su kaybını hem de CO₂ girişini denetler. Öğle sıcağında bitki su kaybetmemek için stomalarını kapatırsa yaprağa CO₂ giremez. CO₂ ışığın kullanılmadığı tepkimeler için gerekli olduğundan fotosentez yavaşlar veya durur.

Doğru cevap: D) Karaciğerde üretilir, safra kesesinde depolanır ve ince bağırsağa dökülür.

Safrada sindirim enzimi bulunmaz; safra tuzları yağları küçük damlacıklara ayırarak mekanik sindirimi sağlar. Safra karaciğerde üretilir, safra kesesinde depolanır ve bir kanalla (koledok) ince bağırsağın başlangıç kısmına (Vater kabarcığı) dökülür. İçerdiği bikarbonat iyonları, mideden gelen asitli içeriğin nötralize edilmesine de katkı sağlar.

Doğru cevap: A) Safra sıvısını üretip salgılamak

Karaciğerin birçok görevi vardır; ancak sindirime doğrudan katkısı safra üretmektir. Safra, yağları küçük damlacıklara ayırarak yağ sindirimini kolaylaştırır. Zehirli maddelerin dönüştürülmesi, vitamin depolanması ve kan şekerinin düzenlenmesi ise metabolizmayla ilgili görevleridir.

Doğru cevap: B) Mekanik sindirim besinleri küçültür, kimyasal sindirim yapı taşlarına ayırır.

Dişlerle çiğneme, midedeki kas hareketleri ve safranın yağları küçük damlacıklara ayırması mekanik sindirimdir; enzim kullanılmaz ve enzimin etki edeceği yüzey artar. Kimyasal sindirimde ise su ve enzimler yardımıyla (hidroliz) büyük moleküller yapı taşlarına (monosakkarit, amino asit, yağ asidi, gliserol) ayrılır.

Doğru cevap: A) Ters peristaltik hareketle yukarı doğrudur.

Kusma, mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı atılmasıdır. Bu, sindirim kanalındaki normal peristaltik hareketin tam tersine dönmesiyle (ters peristaltik) gerçekleşen bir savunma mekanizmasıdır.

Doğru cevap: C) Yağ asitleri ve gliserol

Nötral yağlar (trigliseritler), bir gliserole bağlı üç yağ asidinden oluşur. Yağları sindiren enzim bu bağları kopararak yağ asitlerini ve gliserolü serbest bırakır. Yağ asidi ve gliserol epitel hücrelerinde yeniden trigliseride dönüştürülür, şilomikron hâlinde önce lenf kılcallarına, sonra kana geçer.

Doğru cevap: B) Midenin sürekli olarak glikoz emmesi

Mide iç duvarı, salgılanan mukus tabakasıyla korunur. Ayrıca protein sindiren enzim etkin olmayan hâlde (pepsinojen) salgılanır ve ancak mide boşluğunda HCl ile etkinleşir; HCl ve enzim de farklı hücrelerden salgılanır. Glikoz emiliminin mideyi korumayla ilgisi yoktur; emilim büyük ölçüde ince bağırsakta gerçekleşir.

Doğru cevap: A) Pepsin → Tripsin → Dipeptidaz

Protein sindirimi midede pepsin ile başlar. İnce bağırsakta pankreastan gelen tripsin ve kimotripsin ile devam eder; en son ince bağırsak epitelinden salgılanan dipeptidaz ve aminopeptidaz gibi enzimlerle amino asitlere kadar parçalanır. Pepsinojen ve tripsinojen ise bu enzimlerin etkin olmayan hâlleridir; proteinleri parçalamaz.