11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılıya Hazırlık

Doğru cevap: D) Turgor değişimi – farklı hücre uzaması – kas kasılması

Uyku çiçeğinde yaprak tabanı hücrelerinin turgoru değişir. Gövdenin ışığa eğilmesinde iki taraftaki hücrelerin farklı uzaması rol oynar. İnsanın elini çekmesinde ise kaslar yanıtı gerçekleştirir. Diğer seçenekler bu mekanizmaların yerini değiştirir. Üç örneğin de hareket içermesi, hücresel veya doku düzeyindeki nedenlerinin aynı olduğunu göstermez.

Doğru cevap: A) Kıvrılmayı açıklamak için kullanılan iki taraf arasındaki şişme farkı ortadan kalkardı.

Kaynağın modeli şekil değişimini iki hücre grubu arasındaki su alma ve şişme farkıyla açıklar. Eşit şişme varsayımı bu farkı kaldırır; dolayısıyla anlatılan açıklamanın dayanağı değişir. Dokunma uyaranı veya av yakalama işlevi hücresel farkın yerine geçmez. Burada yeni bir deney sonucu bildirilmiyor; verilen mekanizmanın hangi koşula dayandığı sorgulanıyor.

Doğru cevap: D) Elektriksel sinyal kullanımı tek başına sinir sistemi bulunduğu anlamına gelmez.

Kaynak bitkilerde sinir sistemi bulunmadığını, buna karşılık elektriksel sinyallerin ve hormonal yanıtların görev yapabildiğini birlikte belirtir. Dolayısıyla bir sinyalin elektriksel nitelikte olması nöronlardan oluşan bir sistemin varlığını kanıtlamaz. Elektriksel ve hormonal yollar da birbirini dışlayan seçenekler değildir. Ortak haberleşme işlevi, aynı anatomik yapının bulunmasını gerektirmez.

Doğru cevap: B) Uyaran düşük sıcaklık, tepki yaprakların kıvrılmasıdır.

Düşük sıcaklık çevresel koşuldur; yaprağın kıvrılması ise gözlenen yanıttır. Korunma, bu yanıtın olası işlevine ilişkin açıklamadır ve uyaranın yerine yazılamaz. Yaprak hücresi de bir yapı adıdır. Bu tür sorularda çevresel etken, görev alan yapı, oluşan değişiklik ve olası yarar ayrı başlıklar altında düşünülmelidir.

Doğru cevap: B) Oksin fazlalığında büyümenin yavaşlayabilmesi

Oksin büyümeyi destekleyen etkilere sahip olsa da fazlalığında büyüme yavaşlar. Bu bilgi sınırsız miktar artışının daima yararlı olacağı iddiasını doğrudan sorgulatır. Üretim yerini ve köklendirme kullanımını bilmek böyle bir sınırsız yararı kanıtlamaz. Bir hormona büyüme hormonu denmesi, her miktarda aynı sonucu oluşturacağı anlamına gelmez.

Doğru cevap: C) Benzer çelikleri oksinli ve oksinsiz gruplara ayırıp diğer koşulları eşit tutmak

Karşılaştırmanın oksin uygulamasını değerlendirebilmesi için çeliklerin özellikleri ve sulama, ışık gibi diğer koşullar olabildiğince benzer tutulmalıdır. Uygulanmayan grup karşılaştırma sağlar. Birçok koşulu birlikte değiştirmek sonucu yalnızca hormona bağlamayı güçleştirir. Oksinsiz karşılaştırma grubu olmadan köklenmenin oksinden kaynaklandığı söylenemez.

Doğru cevap: C) Muzların yaydığı etilenin kese kâğıdında birikmesiyle

Etilen meyveden çevreye yayılarak olgunlaşmayı hızlandırır. Kese kâğıdında bu gazın meyvelerin çevresinde tutulması, açık ortamla oluşan farkı açıklar. Sonuç, açıkta kalan muzların hormon üretmediğini göstermez. Karşılaştırmayı yorumlarken başlangıçtaki olgunluk ve bekletme koşullarının benzerliği dikkate alınmalıdır.

Doğru cevap: A) Etilen dökümü tetikler; oksin eksikliğinde dökülme görülür; sitokinin yaşlanmayı geciktirir.

Kaynak etilenin döküm etkisini ve oksin eksikliğinde yaprak/meyve dökülmesini ayrı verir. Eksiklik belirtisini hormonun varlığının etkisi gibi yazmak yönü değiştirir. Sitokininin yaşlanmayı geciktirmesi de etilenle aynı etki değildir. Ortak bir gözlem, koşullar bilinmeden tek bir hormona kesin olarak bağlanamaz.

Doğru cevap: D) Yer değiştirmeseler de organlarında yönelme ve durum değiştirme görülür.

Kitap, bitkinin bütün olarak aktif yer değiştirememesiyle organlarında hareket gerçekleşmesini ayırır. Sürgünün ışığa yönelmesi ve çiçeğin açılıp kapanması, bitkinin kökleriyle birlikte yer değiştirmesini gerektirmez. Bu örnekler aynı zamanda bitki hareketlerinin yalnızca kökte veya tek biçimde görülmediğini gösterir.

Doğru cevap: D) Nasti hareketlerine pozitif veya negatif yön işareti verilmez.

Negatif tropizma, uyaranın ters yönüne yönelmeyi belirtir; uyaranın şiddetinin azalmasını değil. Akşamsefasının açılması fotonastidir ve bu yargıda kullanılan yön işareti geçersizdir. Nasti hareketlerinin uyaranı vardır; bağımsızlık uyaranın varlığıyla değil geliş yönüyle ilgilidir.

Doğru cevap: D) Çiçeğin açılması / durum değiştirme / ışık / Hayır

Çiçeğin açılması gözlenen harekettir ve durum değiştirme olarak kaydedilir. Bu örnekte uyaran ışık, yön bağımlılığına verilecek cevap Hayır'dır. Tablo yalnızca hormon veya bitki adı yazdırmaz; gözlem, sınıflandırma ölçütü ve uyaran arasındaki bağı ayrı sütunlarda görünür kılar.

Doğru cevap: A) Sismonasti ile haptotropizmanın gruplarını değiştirmek

Haptotropizma dokunmaya bağlı yönelim olduğu için tropizma grubundadır. Sismonasti ise sarsıntı veya dokunmayla oluşan, uyaran yönüne bağlı olmayan harekettir. Haritanın ana dalları yön bağımlılığına göre kurulmalı; aynı uyaranı paylaşan alt türlerin mutlaka aynı dalda bulunması beklenmemelidir.

Doğru cevap: A) Bitkilerin iki yanının da gün içinde ışık alıp ışığa dengeli yönelmesi

Bitkilerin gün boyunca güneş ışığından en iyi şekilde yararlanması için tarlalarda genellikle kuzey-güney doğrultusunda ekim yapılır. Böylece bitkilerin her iki tarafı da gün içinde ışık alır ve fototropizma dengeli gerçekleşir. Tek taraftan ışık alan bitki o yöne eğilir; ekim yönünün amacı ışığı azaltmak değil, ışıktan en iyi şekilde yararlanmaktır.

Doğru cevap: D) Işığın algılanmasında uç bölgesi önemlidir; uçtan alt bölgelere büyüme yanıtıyla ilişkili bir sinyal gönderilir.

Opak başlık ucu ışık bakımından kapatırken saydam başlık kapatmaz; sonuçların farklı olması yalnızca başlık takmayı yeterli açıklama olmaktan çıkarır. Taban örtülü olsa da uç açıkken yönelme görülür. Bu karşılaştırmalar ışığı algılayan bölge olarak ucu işaret eder. Kimyasalın aktarılma biçimine ilişkin ayrıntılar ise sonraki mika, jelatin ve agar deneyleriyle incelenir.

Doğru cevap: A) Işık dışındaki koşullar benzer tutularak deney yinelenmeli; mevcut sonuç yalnızca ışığa bağlanmamalıdır.

Işık ve su birlikte değiştiğinde sonuçtaki farkı yalnızca ışığa bağlamak güçleşir. Kitabın hata belirleme, önlem alma, deney adımlarını düzenleme ve bütün verileri kaydetme beklentileri birlikte uygulanmalıdır. Koşullar düzenlenebilir; fakat önceki gözlemler silinmez veya kitap bilgisi gerçek deney verisi gibi yazılmaz.

Doğru cevap: C) Benzer fideleri soldan veya üstten ışıklandırmak; ışık şiddeti ve sulamayı eşit tutmak.

Araştırılan etken ışığın yönüdür. Bu nedenle karşılaştırılan gruplarda yön değiştirilirken başlangıç özellikleri, ışık şiddeti, su ve gözlem süresi gibi etkenler benzer tutulmalıdır. Birden fazla etkeni birlikte değiştirmek, farklı yönelmenin hangi etkenden kaynaklandığını ayırt etmeyi güçleştirir. Başlangıç ve süreç gözlemleri de kaydedilmelidir.

Doğru cevap: D) Sırasıyla çubuk ve koni hücreleri

Çubuk hücreleri az ışıkta şekil ve siyah-beyaz görmeyle; koniler yeterli ışıkta renklerle ilişkilidir. Çubuklardaki rodopsin pigmentinin sentezi için A vitamini gereklidir. Kaynak kırmızı, yeşil ve mavi ışığa duyarlı üç koni çeşidini; ara renkleri bunların birlikte farklı düzeylerde uyarılmasıyla açıklar.

Doğru cevap: B) Eşik altında uyartı oluşmaz; eşik ve üstündeki uyartıların şiddeti aynıdır.

Ya hep ya hiç yasasına göre tek nöron eşik altındaki uyarana uyartı oluşturarak cevap vermez. Eşik ve üzerinde oluşan tek uyartının şiddeti aynıdır. Daha güçlü uyaranla birim zamandaki uyartı sayısının artabilmesi, tek bir uyartının daha büyük hâle geldiği anlamına gelmez.

Doğru cevap: B) Tat ve işitme reseptörleri duyu epiteli; koku reseptörleri özelleşmiş nöron yapısındadır.

Kaynak dil ve kulaktaki ilgili reseptörleri duyu epiteli, burundaki koku reseptörlerini özelleşmiş sinir hücresi olarak verir. Epitel reseptör algıladığı bilgiyi duyu nöronuna aktarır. Tat ve koku kemoresepsiyon bakımından ortaktır; bu ortaklık hücresel yapı ölçütünde de aynı grupta olmalarını gerektirmez.

Doğru cevap: B) Farklı eşikleri olan daha fazla nöron devreye girer; tümü uyarılınca tepki daha fazla artmaz.

Sinir demeti farklı eşiklere sahip çok sayıda akson içerir. Uyaran arttıkça daha fazla nöron uyarılır ve toplam tepki artar; kaynak bunu merdiven etkisi olarak açıklar. Bu, tek nöronun ya hep ya hiç yanıtıyla çelişmez. Toplam yanıt ile tek uyartının şiddeti farklı ölçütlerdir.