Canlılarda Tepki Mekanizmaları Testi

Doğru cevap: C) Besinden yayılan koku maddeleri

Uyaran, tepki sürecini başlatan ve canlı tarafından algılanabilen değişimdir; burada besinden yayılan kimyasal maddelerdir. Tükürüğün artması ve bezin salgı yapması ise bu uyaranın ardından ortaya çıkan yanıttır. Sindirime hazırlık, yanıtın işlevini açıklar. Soruyu çözerken süreci başlatan etkeni, oluşan değişikliği ve bu değişikliğin yararını birbirinden ayırmak gerekir.

Doğru cevap: C) Özel gözlemlerden genel bir sonuca ulaşma

Özel gözlemlerden ortak özellikler çıkararak daha genel bir sonuca ulaşmak tümevarımdır. Öğrenci farklı canlılardan topladığı verilerde tekrar eden basamakları aramıştır. Genel kuralı tek örneğe uygulamak, burada tanımlanan özelden genele yönü tersine çevirir. Dış görünüş benzerliği bu süreç modelini tek başına kurmaz; veri toplamadan bir açıklamayı kabul etmek ise gözleme dayalı akıl yürütme değildir.

Doğru cevap: D) Aynı uyaran, canlının özelliklerine göre farklı yönde ve işlevde yanıtlar oluşturabilir.

Ortak uyaran ışıktır; amibin loş ortama gitmesiyle öglenanın ışığa yönelmesi farklı işlevlerle açıklanır. Yanıtın yönünün değişmesi algılamanın yokluğunu göstermez. İki örnek tek hücre düzeyinde tepkiyi de gösterir; ortak algılama–işleme–yanıt modeli için ortak bir sinir sistemi varsaymak gerekmez.

Doğru cevap: A) Farklı yanıtların korunmaya katkı sağlaması

Üç yanıtın biçimi farklıdır: dikenli savunma, koşma ve elektrik boşalımı. Ortaklık, tehlikeye karşı korunmaya katkılarıdır. Bu işlev ortaklığı aynı hareketi veya aynı yanıt yapısını gerektirmez. Elektrik boşalımı gibi bir tepkiyi sırf yer değiştirme içermediği için tepki saymamak da doğru değildir.

Doğru cevap: A) Canlılar farklı yapılarla uyaranı algılayıp işler ve yanıt verir.

Genelleme, tek bir olayın kaydı olmaktan çıkıp farklı örnekleri ortak bir açıklamada birleştirir. Algılama, işleme ve yanıt basamaklarını farklı canlılara uygulayan ifade bu özelliktedir. Denizşakayığı, öglena ve uyku çiçeği hakkındaki diğer cümleler ise belirli örneklerde gözlenen olayları bildirir. Bu gözlemler genellemenin dayanağı olabilir, fakat kendileri aynı kapsamda değildir.

Doğru cevap: A) II → III → I → IV

Işık önce gövde ucunda algılanır. Hormonal yanıtla büyüme hormonu ışığın zıt tarafında yoğunlaşır; bu tarafta uzama artar ve gövde ışığa eğilir. Eğilme, farklı uzamanın sonucu olduğundan ondan önce yerleştirilemez. Hormon dağılımını algılamanın önüne koyan sıra da ders kitabında açıklanan olay zincirine uymaz.

Doğru cevap: B) Farklı uyaranlar, algılama ve iletim sonrasında kaslarla yanıt oluşturabilir.

Denizşakayığında dokunma, insanda sıcaklık algılanır; her iki örnekte de kas etkinliğiyle hareket oluşur. Ortak kas yanıtı, uyaranların veya sinir sistemlerinin anatomilerinin aynı olduğunu göstermez. Kasların çalışması da uyaranın alınması ve bilginin iletilmesi basamaklarını gereksiz kılmaz.

Doğru cevap: D) Sıcaklık deri, ses kulak reseptörleriyle algılanır; merkezî sinir sistemi işler; sinirlerle kaslara iletilen bilgiyle yanıt oluşur.

Kaynak sıcaklığı deri, sesi kulak reseptörleriyle eşleştirir. İki örnekte de algılama, merkezî sinir sistemindeki işleme ve kasların yanıtı arasında sinirsel iletim vardır. Reseptörler ilk algılamayla, kaslar hareketin gerçekleştirilmesiyle ilişkilidir. Görevleri yer değiştirmek veya yanıtı iletimin önüne koymak temel modeli bozar.

Doğru cevap: B) II ve IV

Kireçli ortamın kimyasal etkisi ile besin kokusunu oluşturan maddeler kimyasal uyaranlardır. Işık ve dokunma ise fiziksel uyaranlardır. Bu nedenle kök ve köpek örnekleri aynı gruba girer. Bu gruplama yanıtlarının aynı olduğu anlamına gelmez: kökte büyümenin yönü, köpekte salgı miktarı değişir. Uyaran sınıfıyla yanıt biçimi farklı sınıflandırma ölçütleridir.

Doğru cevap: B) Ortak yaşamsal katkıdan aynı yapısal mekanizmanın varlığını çıkarması

İki tepki benzer bir yaşamsal katkı sağlayabilir; fakat aynı yapılarla gerçekleştirilmek zorunda değildir. Kirpi sinir ve kas sistemi kullanırken güneşgülü bitkisel hücresel mekanizmalarla tepki verir. Hata, ortak işlevi ortak anatomiye dönüştürmektir. Farklı örnekleri incelemek, bitkileri karşılaştırmaya katmak ve işlevleri değerlendirmek ise tümevarımsal çalışmanın uygun parçalarıdır.