10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 2. Yazılıya Hazırlık

Doğru cevap: D) Kolaylaştırılmış difüzyon

Kolaylaştırılmış difüzyon bir pasif taşıma yöntemidir ve ATP harcanmaz; maddeler çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçer. Sinirsel iletim, kas kasılması ve hücre bölünmesi ise ATP harcanan süreçlerdir.

Doğru cevap: D) Klorofil miktarı

Klorofil miktarı ve yaprak alanı, bitkinin kalıtsal yapısıyla ilgili iç faktörlerdir. Işık şiddeti, CO₂ miktarı ve sıcaklık ise bitkinin dışında bulunan, çevreden etki eden faktörlerdir.

Doğru cevap: C) Besinlerin hücre zarından geçebilecek boyuta indirilmesi

Makarna, et, yağ gibi besinlerdeki büyük moleküller bu hâlleriyle hücre zarından geçemez. Sindirim, bu molekülleri glikoz, amino asit gibi yapı taşlarına ayırarak hücre zarından geçebilecek hâle getirir. Besinlerdeki enerjinin ATP'ye dönüştürülmesi ise hücresel solunumla gerçekleşir.

Doğru cevap: C) Karbohidratlar

Karbohidratların (örneğin nişasta) kimyasal sindirimi ağızda başlar. Midenin asidik ortamı tükürükteki enzimin etkinliğini durdurduğu için karbohidratlar midede sindirilmez. Sindirim, pankreastan ve ince bağırsak epitelinden salgılanan enzimlerle ince bağırsakta devam eder ve tamamlanır. Proteinlerin sindirimi midede başlar; yağların ve nükleik asitlerin kimyasal sindirimi ise ince bağırsakta gerçekleşir.

Doğru cevap: D) Glikolizin ara basamaklarından

Gliserol 3 karbonlu bir moleküldür ve glikolizin ara basamaklarından solunum tepkimelerine girer. Yağların diğer sindirim ürünü olan yağ asitleri ise Asetil-CoA'ya dönüştürüldükten sonra Krebs döngüsüne katılır. Bu nedenle yağ asidi ve gliserolün enerji eldesi süreçleri aynı değildir.

Doğru cevap: B) Glikoz miktarı

Hücreler yaşadıkları sürece glikozu 'yakıt' olarak harcadıkları için kaptaki glikoz miktarı sürekli azalır. Buna karşılık alkol miktarı, ısı ve (CO2 çıkışı nedeniyle) gaz basıncı artar.

Doğru cevap: B) Yalnız I

ATP sentezi (fosforilasyon) her iki organelde de gerçekleşir. Suyun fotolizi ve CO₂ tüketimi ise yalnızca kloroplasta (fotosenteze) özgüdür. Mitokondride oksijenli solunum sırasında tam tersine su oluşur ve CO₂ açığa çıkar.

Doğru cevap: D) Büyük moleküllü besinlerin yapı taşlarına parçalanması

Sindirim; karbohidrat, yağ, protein gibi büyük moleküllü besinlerin yapı taşlarına parçalanarak hücre zarından geçebilecek hâle gelmesidir. Besinlerin sindirim kanalından kana geçmesi ise emilimdir.

Doğru cevap: D) Mide

Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar. Mide öz suyundaki HCl proteinleri denatüre eder ve pepsin enzimini etkinleştirir. Ağızda protein sindirimi olmaz.

Doğru cevap: B) NH3 (Amonyak)

Amino asitlerin yapısında azot içeren amino grubu bulunur. Amino asitler solunum tepkimelerine katılmadan önce amino grubu uzaklaştırılır ve azotlu atık olan amonyak (NH3) oluşur. Karbohidrat ve yağlarda azot bulunmadığından bunların solunumunda azotlu atık oluşmaz; CO2 ve H2O ise üç besin grubunda ortaktır.

Doğru cevap: C) Hücrede ATP üretimi durur ve yaşamsal faaliyetler sürdürülemez.

Olgun alyuvarda mitokondri bulunmadığı için ATP yalnızca laktik asit fermantasyonunun glikoliz evresinde üretilir. Glikoliz durursa piruvat ve ATP oluşmaz; son ürün evresinde ise zaten ATP üretilmez. Bu nedenle hücrede ATP üretimi durur ve enerji gerektiren faaliyetler sürdürülemez.

Doğru cevap: D) İkisinde de su harcanır ve enzim kullanılır.

Hücre içi ve hücre dışı sindirim birer hidroliz olayıdır: her ikisinde de enzimler kullanılır ve su harcanır, ATP harcanmaz. Aralarındaki fark enzimlerin iş gördüğü yerdir; hücre içi sindirimde enzimler lizozomda, hücre dışı sindirimde ise hücre dışına salgılanarak iş görür.

Doğru cevap: B) Safra üretir.

Safra pankreasta değil, karaciğerde üretilir. Pankreas; karbohidrat, yağ, protein ve nükleik asitleri sindiren enzimler ile bikarbonat iyonları içeren pankreas öz suyunu salgılar. Bu salgı bir kanalla ince bağırsağın başlangıç kısmına dökülür.

Doğru cevap: B) Karbohidrat, yağ ve proteinlerin tümü solunumda kullanılabilir.

Glikoz, yağ asitleri, gliserol ve amino asitler hücresel solunum süreçlerinde enerji üretiminde kullanılır; bu nedenle üç temel besin grubunun tümü solunumda enerji kaynağıdır. Yağ asitleri glikoza dönüşmeden Asetil-CoA olarak solunuma katılır. Amino asitlerin yıkımında ise CO₂, H₂O, ATP ve ısıya ek olarak azotlu atıklar da oluşur.

Doğru cevap: B) İnsanda selülozu sindiren enzimin bulunmaması

Selüloz, glikoz birimlerinden oluşan bir polisakkarittir. İnsanda selülozu sindiren enzim ve bu enzimi üreten mikroorganizmalar bulunmadığı için selüloz sindirilemez. Geviş getiren hayvanlarda ise mide bölmelerinde yaşayan mikroorganizmaların salgıladığı enzimler selülozu sindirir. Selüloz sindirilmese de lifli beslenme bağırsak sağlığı için önemlidir.

Doğru cevap: B) Peristaltik hareket

Yemek borusu ve bağırsaklardaki düz kaslar ardışık olarak kasılıp gevşeyerek besini ilerletir. Peristaltik hareket denen bu hareket sayesinde besin, baş aşağı durulduğunda bile mideye ulaşır.

Doğru cevap: A) Asetil-CoA (Asetil koenzim A)

Glikoz (piruvat üzerinden), yağ asitleri ve 2 karbonlu amino asitler Asetil-CoA'ya dönüşerek Krebs döngüsüne girer. Bu nedenle Asetil-CoA, enerji metabolizmasının ana kavşağıdır. Ancak gliserol glikolizin ara basamaklarından, 3 karbonlu amino asitler piruvattan, 4 ve daha fazla karbonlu amino asitler ise doğrudan Krebs döngüsünden solunuma katılır.

Doğru cevap: B) Mekanik sindirim besinleri küçültür, kimyasal sindirim yapı taşlarına ayırır.

Dişlerle çiğneme, midedeki kas hareketleri ve safranın yağları küçük damlacıklara ayırması mekanik sindirimdir; enzim kullanılmaz ve enzimin etki edeceği yüzey artar. Kimyasal sindirimde ise su ve enzimler yardımıyla (hidroliz) büyük moleküller yapı taşlarına (monosakkarit, amino asit, yağ asidi, gliserol) ayrılır.

Doğru cevap: C) Bolus (lokma)

Ağızda çiğnenip tükürükle karışan besin kütlesine bolus (lokma) denir. Midede mide öz suyuyla karışan asitli bulamaca kimus, ince bağırsakta sindirimi büyük ölçüde tamamlanmış akışkan içeriğe ise kilüs denir. Şilomikron ise yağların emiliminde bağırsak epitel hücrelerinde oluşan, protein ve kolesterolle kaplı trigliserit yapısıdır.