11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 2. Yazılıya Hazırlık

Doğru cevap: B) Büyüme bölgelerinde üretilebilirler; başka dokuya taşınabilirler; üretim ve etki yerleri aynı ya da farklı olabilir.

Kitap aktif büyüyen kök/gövde uçları, tomurcuk, tohum, meyve ve genç yaprakları üretim bölgeleri arasında sayar. Hormonlar iletim demetleriyle veya difüzyonla taşınabilir; üretildiği veya ulaştığı dokuda etkili olabilir. Hücre bölünmesi, uzaması ve farklılaşmasının düzenlenmesi bu iletişimi büyüme ve gelişmeyle bağlar. Sıcaklık, ışık, nem, basınç, yer çekimi, gün uzunluğu ve mevsimsel döngüler de bitkilerin tepki verdiği uyaranlardandır.

Doğru cevap: D) Sürgün: pozitif fototropizma; kök: negatif fototropizma

İki harekette de uyaran ışık olduğundan ortak ad fototropizmadır. Sürgün ışığa doğru yöneldiği için pozitif, kök ışıktan uzaklaştığı için negatiftir. Kökün hareket ediyor olması tek başına geotropizma anlamına gelmez; geotropizma adını kullanmak için örneğin yer çekimiyle ilişkisi verilmelidir.

Doğru cevap: B) Toprak üstü organlarının ışığa yönelmesi; alan verimli kullanılır ve birkaç katta üretim yapılır.

Dikey tarımda bitkilerin toprak üstü organlarının ışığa doğru yönelmesi göz önünde bulundurulur. Tohumlar tarladaki gibi yatay değil, dikey katmanlı raflara ekilir ve bitkiler ışığa doğru büyür. Böylece yetiştirme alanı daha verimli kullanılır ve birkaç katmanda üretim yapılabilir.

Doğru cevap: C) Göz: görme sinirleriyle beyne ulaştığında; kamera: cihaza yüklenen yazılımla

Retinada oluşan ters görüntü, görme sinirleriyle beyne ulaştığında düzeltilir. Dijital kameralarda ise ışığın gözdekine benzer yolla algılanmasından sonra oluşan ters görüntü, cihaza yüklenen yazılım programlarıyla düzeltilir. Retina görüntüyü algılar, onu düzeltmez.

Doğru cevap: A) İp merdiven sinir sistemi

İki uzunlamasına şerit ve bunları bağlayan enine bağlantılar, ip merdiven benzetmesinin yapısal dayanağıdır. Baş bölgesindeki gangliyonlar beyin görevi görür. Vücuda yayılmış ağ ile bu yönlenmiş düzen aynı organizasyon değildir.

Doğru cevap: A) Ön beyin: uç beyin ve ara beyin; ara beyin: talamus ve hipotalamus.

Ön beyin, uç ve ara beyin olarak iki kısımda incelenir. Ara beyin talamus ile hipotalamusu içerir. Pons ve beyincik arka beynin parçalarıdır; omurilik ise beynin bir alt bölümü değil, merkezî sinir sisteminin diğer ana bileşenidir.

Doğru cevap: B) K: duyu nöronu; L: motor nöron.

K, bilgiyi omuriliğe taşıdığı için duyu nöronudur. L, omurilikten kasa iletim yaptığı için motor nörondur. Kitaptaki iki nöronlu diz kapağı refleksi yolunda bu iki nöron doğrudan bağlantı kurar; araya ara nöron eklenmez. İki nöron bulunması omuriliğin devre dışı kaldığı anlamına gelmez: şemadaki bağlantı omurilikte yer alır.

Doğru cevap: D) Yavaş ve istemsiz çalışma nedeniyle hızlı, isteğe bağlı hareket zorlaşır.

İskelet kasları hızlı ve istemli çalışırken düz kaslar yavaş, istemsiz ve uzun süreli çalışır. Bu nedenle modeldeki değişiklik yalnız hücre görünümünü değiştirmez; hareketin hızı ve isteğe bağlı yönetimi de etkilenir. Bu karşılaştırma, farklı kas tiplerinin aynı göreve eksiksiz biçimde birbirinin yerine geçirilemeyeceğini gösterir.

Doğru cevap: A) Uyaranları ortaktır; sardunya pozitif fototropizma, akşamsefası fotonasti gösterir.

Işık her iki örnekte etkili olsa da sardunyada ışığın yönüne bağlı yönelme, akşamsefasında ışık şiddetiyle ilişkili açılma–kapanma vardır. Aynı uyaran farklı ana gruplarda hareket oluşturabilir. Bilimsel adlandırma için uyaranın türüyle hareketin uyaran yönüne bağlılığı birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru cevap: D) Sarı beneğin merkezinde koniler yoğundur; görme sinirlerinin çıktığı kör noktada fotoreseptör yoktur.

Sarı benek görüntünün oluşması ve reseptörlerin dağılımıyla ilişkilidir; merkezinde koniler, çevresinde çubuklar yoğun olarak bulunur. Kör nokta görme sinirlerinin retinadan çıktığı ve fotoreseptör içermeyen bölgedir. Bu nedenle burada ışık algılanamaz. Sinirlerin bulunmasıyla reseptörlerin bulunması aynı özellik değildir.

Doğru cevap: C) Balık, kuş ve memelide büyük; sürüngende küçük.

Kitap beyinciğin büyüklüğünü hareket yeteneğiyle ilişkilendirir. Verilen karşılaştırmada balık, kuş ve memelide büyük; sürüngende küçüktür. Kontrol noktasında kuşların uçma ve denge yeteneğiyle gelişmiş beyincik ilişkisi ayrıca vurgulanır. Bu özellik yalnızca omurgalı/omurgasız ayrımıyla açıklanamaz.

Doğru cevap: B) Dorsal: sırt, duyu; ventral: karın, motor.

Dorsal kök sırt tarafındaki duyu girişini, ventral kök karın tarafındaki motor çıkışı belirtir. Şemadaki ara nöron bu yolların merkezdeki bağlantısına katılır. İki kökün aynı omurilikle ilişkili olması, görevlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

Doğru cevap: A) İkisinde de omuriliğe duyu, kasa motor nöronla iletim yapılır; ara nöron yalnız L’de bulunur.

İki şemada da duyu nöronu sinyali omuriliğe, motor nöron ise yanıtı ilgili kasa taşır. Ayırıcı özellik, sıcak nesneden çekilme örneğinde bu iki nöron arasında ara nöron bulunmasıdır; iki nöronlu diz kapağı yolunda ara nöron yoktur. Ara nöronu diz kapağı refleksine yerleştirmek iki yolu karıştırmaktır. Omuriliğe motor nöronla giriş ya da kasa duyu nöronuyla çıkış yapıldığını söylemek ise iletim yönünü ters çevirir. Nöronların adı kadar iletim yönü de karşılaştırılmalıdır.

Doğru cevap: A) K Havers, L Volkmann kanalıdır; damarlar kemik hücrelerinin madde alışverişine katkı verir.

Osteonun merkezinde Havers kanalı bulunur; Volkmann kanalları Havers kanalları arasında bağlantı kurar. Havers kanallarından geçen damarlar, osteositlere besin ve oksijen sağlanması ve atıkların uzaklaştırılmasıyla ilişkilidir. Bu düzen kemik dokunun canlılığını destekler. Eklem sıvısını sinovyal zar üretir; kas kuvvetinin kemiğe aktarılmasında ise tendon görev alır.

Doğru cevap: D) Dendritleri sarı bölgede, akson uçları koku soğancığında; bilgi talamusa uğramadan koku merkezine iletilir.

Koku reseptörleri özelleşmiş nöronlardır; dendritleri sarı bölgede, akson uçları koku soğancığında bulunur. Buradaki bağlantılarla bilgi koku merkezine taşınır. Kaynak kokuyu talamusa uğramama yönüyle diğer duyulardan ayırır. Beyne giden, koku molekülünün kendisi değil, oluşan sinirsel bilgidir.

Doğru cevap: B) Vücut kütlesine; kaynak beyin kütlesinin vücut kütlesine oranını kullanır.

Bilgi kutusunun ölçütü mutlak beyin kütlesi değil, beyin kütlesi/vücut kütlesi oranıdır. Bu oranı bulmak için iki kütle de bilinmelidir. Soru, kaynağın kullandığı ölçütü belirlemeyi amaçlar; yalnız “daha ağır beyin” ifadesinden karşılaştırmayı tamamlamak yeterli değildir.

Doğru cevap: A) Nasırlı cisim – beyin üçgeni

Kaynak yarım kürelerin üstten nasırlı cisim, alttan beyin üçgeni ile bağlandığını belirtir. Bu bağlantılar ağırlıkla aksonlardan oluşur. Aynı anlatımda sağ yarım küre vücudun sol, sol yarım küre sağ tarafıyla ilişkilendirilir. Bağlantı yapıları, yarım kürelerin birbirinden bağımsız birer sistem olmadığına örnektir.

Doğru cevap: B) X: reseptör; Y: efektör kas; Z: elin çekilmesi.

Önce uyaran reseptörle alınır. Sinyal duyu, ara ve motor nöronlar üzerinden ilerleyerek efektör kasa ulaşır; kasın çalışmasıyla el çekilir. Bu nedenle X uyaranı alan reseptör, Y tepkiyi gerçekleştiren kas, Z ise gözlenen harekettir. Reseptör ile efektör aynı görevi yapmaz; elin çekilmesi de bir yapı adı değil, sürecin sonucudur.

Doğru cevap: B) Kas kuvveti oluşturur; kemikler destek ve kaldıraç görevi görür, eklemler hareketi mümkün kılar.

Kuvvet üretmek, hareketin gerçekleşmesi için tek başına yeterli değildir. İskelet kası kasıldığında kuvvet kemiklere aktarılır; kemikler eklem çevresinde hareket eder. Kemikler kasın tutunma yüzeyini ve mekanik desteği de sağlar. Bu nedenle kas, kemik ve eklem farklı görevleriyle birbirini tamamlar. Kemik kasılmaz; eklem de kasın yerine kuvvet üreten yapı olarak düşünülmemelidir.

Doğru cevap: C) Kulak: organ; mekanoreseptör: reseptör sınıfı; duyu epiteli: hücresel/dokusal yapı; ses dalgası: uyaran.

Sınıflandırma yapılırken hangi ölçütün kullanıldığı açık olmalıdır. Organ, reseptör sınıfı, reseptörün hücresel yapısı ve uyaran farklı düzeylerdir. Kitabın tabloları bu bilgileri ayrı sütunlarda ister. Terimleri aynı kutuya koymak, yapı ve görev arasında kurulması gereken ilişkiyi kaybettirir.