11. Sınıf Biyoloji 2. Yazılı, Senaryo 4

Doğru cevap: C) Kulak: organ; mekanoreseptör: reseptör sınıfı; duyu epiteli: hücresel/dokusal yapı; ses dalgası: uyaran.

Sınıflandırma yapılırken hangi ölçütün kullanıldığı açık olmalıdır. Organ, reseptör sınıfı, reseptörün hücresel yapısı ve uyaran farklı düzeylerdir. Kitabın tabloları bu bilgileri ayrı sütunlarda ister. Terimleri aynı kutuya koymak, yapı ve görev arasında kurulması gereken ilişkiyi kaybettirir.

Doğru cevap: A) Küçük bir beyin, gelişmiş bağlantılar ve özelleşmiş yapılarla birlikte öğrenmeyi destekleyebilir.

Böcek beyninin küçük olması öğrenmenin bulunmadığı sonucunu doğurmaz. Kitap, baş gangliyonlarının ve duyu organlarının gelişmişliğini; sosyal böceklerde öğrenme yeteneğini birlikte verir. Bu ortak işlev, omurgasız ile omurgalının bütün sinir sistemi yapılarının aynı olduğu anlamına gelmez.

Doğru cevap: C) Sert – örümceksi – ince zar; BOS örümceksi ve ince zar arasında.

Kafatasının altındaki zarlar dıştan içe sert, örümceksi ve ince zar olarak sıralanır. BOS örümceksi zar ile ince zar arasındadır. Meninges adı bu zarların bütününü belirtir; BOS ise zar değil sıvıdır. Kaynak omuriliğin de bu zarlar ve BOS ile korunduğunu belirtir.

Doğru cevap: A) Hipotalamus; iç ortamın düzenlenmesine katılır ve hipofizin çalışmasını düzenler.

Hipotalamus iç organ ve dokuların çalışmasını, açlık–susuzluk, sıcaklık ve sıvı derişimi gibi iç ortam özelliklerini düzenler. Bu görevler homeostazinin korunmasıyla ilişkilidir. Kaynak hipotalamustaki bazı özelleşmiş hücrelerin hipofizin ön kısmının çalışmasını düzenleyen hormonlar salgıladığını da belirtir.

Doğru cevap: B) X: reseptör; Y: efektör kas; Z: elin çekilmesi.

Önce uyaran reseptörle alınır. Sinyal duyu, ara ve motor nöronlar üzerinden ilerleyerek efektör kasa ulaşır; kasın çalışmasıyla el çekilir. Bu nedenle X uyaranı alan reseptör, Y tepkiyi gerçekleştiren kas, Z ise gözlenen harekettir. Reseptör ile efektör aynı görevi yapmaz; elin çekilmesi de bir yapı adı değil, sürecin sonucudur.

Doğru cevap: B) K: kol kası; L: mide duvarı; M: kalp.

Çok çekirdek ve çevresel çekirdek yerleşimi iskelet kasıyla; tek merkezî çekirdek, mekik biçimi ve bantsızlık düz kasla; dallanma ve bantlaşmanın birlikte bulunması kalp kasıyla uyumludur. Yalnız bant görülmesine bakmak iskelet ve kalp kasını ayırmaya yetmez. Hücre şekli, çekirdek düzeni ve bulunduğu yer birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru cevap: C) K sinerjist, L antagonist ilişkiye örnektir; farklı çalışma düzenleri eş güdüme katkı verebilir.

Sinerjist kaslar aynı yönde çalışır ve aynı anda kasılıp gevşer. Antagonist çiftlerde ise kolun bükülme-açılma örneğinde olduğu gibi bir kas kasılırken diğeri gevşer. Her ikisinde de görevler hareketin gereğine göre düzenlenir. Eş güdümü “her parça aynı şeyi yapar” diye tanımlamak, farklı görevlerin birlikte çalışmasını gözden kaçırır.